Skip to main content
Please wait...

Sejarah Mahkamah Sarawak

Sejarah bangunan mahkamah di Kuching dapat dikesan sejak 1847. Ia bermula dengan bangunan kayu dua tingkat yang Rupe, seorang Mubaligh Lutheran, dibina untuk menempatkan sekolah harian. Ia terletak di tapak Mahkamah, Jalan Bazar Utama, Kuching. Sekolah itu tidak menjadi kenyataan kerana dia terpaksa bertolak ke negara asalnya, Jerman. Ia kemudiannya diambil alih oleh Rajah James Brooke, yang menukar bilik darjah yang sedia ada menjadi mahkamah untuk pentadbiran keadilan.

 

 

Dalam tempoh enam tahun pertama pemerintahan Brooke, prosiding mahkamah telah dijalankan di kediaman Rajah, iaitu Astana Negeri (Istana Negeri) sekarang. Apabila Dr. Francis Thomas McDougall, yang kemudiannya menjadi Uskup Borneo yang pertama, tiba pada Jun 1848, dia dan keluarganya dibenarkan tinggal di bahagian atas bangunan itu sehingga Rumah Bishop siap pada tahun 1849.

 

Tiada rekod sejarah lain mengenai bangunan mahkamah asal sehingga Pemberontakan Kongsi Cina Lombong Emas Bau pada Februari 1857. Liu Shanbang, ketua Kongsi Cina berjaya menawan Bandar Kuching semasa pemberontakan dari 18 hingga 21 Februari 1857. Dengan serta-merta selepas mengisytiharkan dirinya sebagai raja pada hari itu di kerusi Rajah di mahkamah tersebut, dia mengarahkan orang-orang Brooke untuk menghadapnya dan melaporkan kedudukan Brooke.

 

Bangunan tersebut telah dirobohkan pada tahun 1858 atas arahan Tuan Muda Charles Brooke. Selepas beliau diisytiharkan sebagai Rajah Kedua pada 1968, beliau mengarahkan supaya sebuah bangunan baru dibina untuk menempatkan pejabat kerajaan lain di bawah bumbung yang sama dengan mahkamah. Ia mengambil masa tujuh tahun untuk disiapkan kerana kekurangan bahan binaan.

 

Dewan Mahkamah telah dirasmikan oleh Kapten W.H. Rodway, Pemangku Residen Sarawak pada 3 Jun 1874 jam 11:00 A.M. Majlis didahului dengan perarakan Sarawak Renjer mengelilingi bandar Kuching yang diketuai oleh kumpulan pancaragam dan akhirnya diserikan dengan Pengawal Kehormat. Majlis itu bertepatan dengan hari lahir Rajah Kedua.

 

Mahkamah adalah salah satu bangunan paling megah yang pernah dibina semasa era Brooke di Sarawak. Panel siling bilik mahkamahnya mempunyai motif Dayak yang menggambarkan tradisi orang-orang dari Baram yang membantu mereka bentuk dan menyiapkannya pada tahun 1951. Terdapat tiang tirus besar yang menyokong bumbung di sepanjang koridor. Pintu masuk utamanya dikawal oleh menara jam yang telah ditambah pada bangunan itu pada tahun 1883. Ia disokong oleh tiang berkembar di setiap sudut koridor persegi di bawahnya. Ukiran unik pada pagar balkoninya dipercayai mempunyai pengaruh Rom. Dulunya terdapat sebuah bilik kecil di menara tempat Majlis Perbandaran Kuching sering mengadakan mesyuaratnya. Walau bagaimanapun, ia ditutup selepas Perang Dunia Kedua.

 

Bersebelahan dengan bangunan itu ialah Pejabat Residen, Pejabat Juruukur dan Pejabat Pencetak Kerajaan. Pejabat Perbendaharaan, Pejabat Pos, Pejabat Audit dan Pejabat Perkapalan terletak di hujung bangunan menghala ke Jalan Tun Haji Openg.

 

Terdapat dua bangunan lain yang membentuk kompleks mahkamah di Jalan Bazar Utama. Bangunan yang menghadap Jalan India dikenali sebagai Bangunan Jepun. Ia dibina dan diduduki oleh Jepun semasa pendudukannya. Ia telah diubah suai sejak kebelakangan ini. Ia kini kelihatan seperti gerbang yang menghubungkan pusat beli-belah antara Jalan Carpenter dan Jalan India.

 

Bangunan yang terletak di hujung pusat beli-belah berhampiran Jalan Tun Haji Openg ini dikenali sebagai Menara Bulat. Ia dibina pada tahun 1886. Ia bertujuan untuk menjadi kubu tetapi pembinaannya telah dihentikan. Ia telah diduduki oleh Jepun semasa Perang Dunia Kedua. Ia kemudiannya digunakan sebagai Dispensari sehingga 1947, dan sebagai Pejabat Buruh sehingga 1980. Pejabat Pendaftaran Mahkamah Rendah telah ditempatkan di bangunan itu sehingga akhir Ogos 2000.

 

Ke arah Sungai Sarawak berdiri sebuah obelisk yang dibina pada tahun 1942. Ia telah dilancarkan pada 16 Oktober 1924 dan dinamakan sebagai Memorial Charles Brooke, Rajah yang dikatakan telah membawa pembangunan ke Sarawak.

 

Mahkamah telah menyaksikan pelbagai peristiwa bersejarah. Bangunan pertama hampir musnah akibat kebakaran semasa Kebakaran Besar di bandar Kuching pada 20 Januari 1844. Majlis Agung (kemudian dirujuk sebagai Majlis Negeri pada tahun 1903) mengadakan mesyuaratnya di sana dari 1878 hingga 1973, bermula dari mesyuarat kelimanya. Ia kemudiannya digunakan sebagai Pusat Pentadbiran Mahkamah Tinggi Borneo (kini Mahkamah Tinggi di Sabah dan Sarawak). Pada 1 September 2000, Mahkamah telah dipindahkan ke Kompleks Mahkamah baharu dan dikendalikan di Jalan Gersik, Petra Jaya.

 

Majistret Residen Kuching juga bersidang di stesen litar iaitu di Bau dan Lundu.

 

Tambahan pula, Mahkamah Kota Samarahan terletak di bawah pentadbiran Kuching, yang mengendalikan kes di bawah bidang kuasa Majistret dan Mahkamah Sesyen. Pegawai residen itu juga duduk di stesen litar di Mahkamah Serian dan PATI, Semuja.

Mahkamah pertama ditubuhkan di Sri Aman adalah pada 1864. Ford Alice dibina oleh Rajah Charles Brooke. Ford Alice terutamanya sebagai pusat pentadbiran dan juga pertahanan untuk menjaga keamanan di Sungai Batang Lupar. Laluan ini juga, adalah Mahkamah Sivil pada masa itu. Di tingkat bawah ford adalah kemudahan tahanan untuk tertuduh.

 

 

Pada 8hb Mei 2006 menandakan peralihan pejabat lama Majistret dan Mahkamah Sesyen Sri Aman di Blok 1, Bangunan Negeri, Jalan Abang Aing ke pejabat sekarang di tingkat bawah, Blok 4, Wisma Persekutuan, Jalan Kejatau, Sri Aman. Mahkamah Sri Aman sekarang mempunyai dua bilik mahkamah.

 

Majistret Residen Sri Aman turut bersidang di stesen litar iaitu di Betong, Lubok Antu, Saratok dan Simunjan

Mahkamah Sibu telah mula beroperasi pada awal tahun 1935. Pada masa ini, bilik mahkamah diletakkan di bawah Bangunan Pejabat Daerah Sibu. Mahkamah itu terletak berhampiran Bangunan Pelabuhan Rejang dan Pejabat Polis.

 

 

Kompleks Mahkamah Sibu Baharu telah dibuka secara rasmi oleh Tuan Yang Terutama Yang Di-Pertuan Negeri Sarawak Tun Datuk Patinggi Abang Haji Muhammad Salahuddin pada 3 Mei 1980. Ia secara rasmi menjalankan pentadbirannya di kompleks baharu ini pada tahun 1983.

 

Stesen litar di bawah pentadbiran Mahkamah Sibu ialah Kapit, Mukah, Song, Dalat, Kanowit dan Belaga.

Rumah Mahkamah Sarikei telah mula beroperasi pada awal tahun 1937. Pada masa ini, bilik mahkamah ditempatkan di Bangunan Pejabat Daerah Sarikei. Majistret juga ditugaskan untuk mendengar kes yang didaftarkan di bawah daerah Bintangor, Julau dan Matu-Daro.

 

 

Pada mulanya, kes yang didaftarkan didengar oleh Pegawai Daerah. Pada tahun 1970, kes-kes itu telah dibicarakan oleh Majistret yang ditugaskan.

 

Kompleks Mahkamah Sarikei yang baharu telah ditadbir secara rasmi pada November 2010.

Mahkamah Bintulu telah ditubuhkan pada tahun 1985 di mana Mahkamah Majistret Pejabat Pendaftarannya telah ditubuhkan di Bintulu. Majistret ditugaskan untuk mendengar kes di Daerah Tatau dan Sebauh.

 

 

Sejak penubuhan Mahkamah Majistret di Bintulu kemudiannya dikendalikan di Wisma Residen, Bintulu sebelum berpindah ke kompleks mahkamahnya sendiri yang dikenali sebagai “Kompleks Mahkamah Bintulu” pada Februari, 2003.

 

Sebelum 2005, Mahkamah Bintulu hanya diduduki oleh seorang Majistret dan kakitangan sokongan, menguruskan kes-kes yang didaftarkan dalam bidang kuasa Mahkamah Majistret itu sendiri. Kes-kes yang berada dalam bidang kuasa Mahkamah Tinggi dan Hakim Mahkamah Sesyen didaftarkan dan difailkan di Pejabat Pendaftaran di Miri. Bagaimanapun, perbicaraan kes tersebut masih dijalankan di Bintulu dan Hakim masing-masing dari Miri ditugaskan untuk mendengar kes tersebut.

 

Mulai 1 September 2005, Mahkamah Tinggi di Bintulu telah ditubuhkan untuk menampung peningkatan jumlah kes di Bintulu. Bagi Mahkamah Sesyen Bintulu, ia telah ditubuhkan pada 3hb Mei, 2007.

Bangunan Mahkamah Miri mempunyai permulaan yang sederhana. Ia direka bentuk dalam bentuk segi empat tepat dan ia diperbuat daripada kayu. Bangunan ini terletak di Jalan Puchong yang masih berdiri sehingga kini.

 

 

Bangunan itu mempunyai satu bilik mahkamah dan pejabat pentadbiran. Memandangkan tiada Majistret menetap di Miri ketika itu, mahkamah diuruskan oleh seorang kerani dan dibantu oleh pelayan proses mahkamah.

 

Pada bulan Oktober 1965, seorang Majistret gaji akhirnya telah ditempatkan di mahkamah. Seorang jurubahasa dan seorang transkrip telah ditugaskan ke mahkamah untuk membantu Majistret. Pekerja berkongsi ruang kerja dengan Majistret kerana tiada ruang persendirian disediakan.

 

Pada ketika itu, Ketua Hakim Borneo ketika itu merasakan adalah perlu untuk menempatkan semula lokasi bangunan bagi memastikan operasi berjalan lancar. Ini adalah kerana beberapa sebab iaitu lebuh raya sedang dalam pembinaan beberapa ela dari bangunan, terdapat tempat letak kereta awam berhampiran dengan laluan sesak di belakang bangunan yang diakses oleh pelajar sekolah; dan terdapat keperluan untuk ruang hakim untuk menempatkan hakim yang pergi ke Miri.

 

Atas sebab-sebab ini, bangunan mahkamah telah dipindahkan ke bangunan Pejabat Daerah Miri untuk memenuhi tuntutan tersebut. Dengan bantuan Kerajaan Negeri dan Pejabat Residen Miri, bangunan Mahkamah Miri mempunyai jabatan kehakiman sendiri dengan bilik mahkamah, kamar hakim dan bilik stor.

 

Pentadbiran kehakiman Miri kemudiannya bergerak ke fasa baharu pada awal 1980-an apabila Mahkamah Sesyen Miri ditubuhkan. Kedua-dua Mahkamah Sesyen dan Majistret kemudiannya dikendalikan oleh Pejabat Mahkamah Rendah Miri. Untuk memenuhi keperluan tersebut, pejabat pentadbiran, bilik mahkamah, serta dua kamar diperlukan. Satu daripada kamar adalah untuk Presiden Mahkamah Sesyen, manakala dua lagi Majistret berkongsi kamar yang lain. Hakim Mahkamah Tinggi juga akan menggunakan kamar Mahkamah Sesyen dalam tugas mahkamah litar rasminya. Jabatan Kehakiman Miri telah menduduki kebanyakan ruang bangunan di Pejabat Daerah Miri. Bilik mahkamah sementara kedua kemudiannya didirikan di blok berbeza di bangunan Pejabat Daerah. Selain itu, sebuah bangunan yang digunakan oleh Pejabat Pendidikan Daerah Miri dan pelbagai badan kerajaan telah dibaik pulih bagi memberi laluan kepada Mahkamah Sesyen dan kamar Hakim Mahkamah Sesyen yang baharu.

 

Lama-kelamaan, mahkamah Miri menghadapi masalah yang sama sekali lagi apabila kes mahkamah semakin meningkat dan menyebabkan kesesakan di premis mahkamah. Sebahagian daripada pejabat pentadbiran mahkamah terpaksa berpindah ke pertubuhan lain bertentangan dengan Wisma Pelita Tunku Miri di mana tapak sebelum ini merupakan Klinik Kesihatan Ibu dan Anak. Setelah pengubahsuaian selesai, kedua-dua Mahkamah Sesyen dan Pejabat Pendaftaran Mahkamah Rendah Miri mula beroperasi di situ. Sementara itu, Mahkamah Majistret Miri telah dipindahkan semula ke Bangunan Mahkamah Miri yang pertama.

 

Pejabat Pendaftaran Mahkamah Tinggi kemudiannya menduduki ruang kosong berikutan penempatan semula Pejabat Mahkamah Rendah. Pejabat pendaftaran Mahkamah Rendah sebelum ini telah ditukar menjadi Mahkamah Tinggi, kamar hakim dan perpustakaan. Menjelang 1987, seorang Hakim Mahkamah Tinggi telah dilantik di Miri.

 

Memandangkan bangunan Mahkamah Tinggi dan Mahkamah Rendah Miri berada di lokasi yang berbeza, satu cadangan dibuat untuk menyatukan kedua-dua entiti. Hasrat membina Kompleks Mahkamah di Miri akhirnya menjadi kenyataan pada 19 Januari 1996. Istiadat pecah tanah telah dilaksanakan di tapak seluas 2.195 ekar di Lot 394, Blok 9 MCLD, Jalan Merdu, Miri. Projek ini menelan belanja RM13 juta dan mengambil masa kira-kira 2 tahun untuk disiapkan. Kompleks Mahkamah Miri mempunyai 2 Mahkamah Tinggi, 2 Mahkamah Sesyen, 4 Mahkamah Majistret, perpustakaan, pejabat pendaftar, pejabat pendaftaran Mahkamah Tinggi serta Mahkamah Rendah, pejabat polis, kantin, dan beberapa kemudahan lain.

 

Apabila kompleks itu siap, semua tugas yang dijalankan oleh Mahkamah Tinggi dan Mahkamah Rendah Miri telah menjadi lebih teratur dan cekap. Kompleks Mahkamah Miri mula beroperasi pada 2 Mei 1998.

Limbang Court beroperasi di Aras Bawah, Blok A, Wisma Persekutuan. Ia mula beroperasi pada tahun 1984. Pegawai yang ditugaskan ke mahkamah ini memegang banyak jawatan iaitu sebagai Majistret, Timbalan Pendaftar Mahkamah Tinggi dan juga bertindak sebagai Hakim Mahkamah Sesyen. Pegawai itu juga ditugaskan untuk mendengar kes-kes di Daerah Lawas.